{"id":219,"date":"2019-07-24T07:29:08","date_gmt":"2019-07-24T07:29:08","guid":{"rendered":"http:\/\/wiszowaty-historia.vizz.pl\/?page_id=219"},"modified":"2019-07-24T18:41:53","modified_gmt":"2019-07-24T18:41:53","slug":"awdaniec-abdank-skuba-habdank","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/awdaniec-abdank-skuba-habdank\/","title":{"rendered":"Awdaniec (Abdank, Skuba, Habdank)"},"content":{"rendered":"

Gabriela El\u017cbieta Kuchna<\/span>
\nMarek Jacek Magnuski<\/span><\/p>\n

Awdaniec <\/strong>(Abdank, Skuba, Habdank)<\/em><\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

Poszukuj\u0105c informacji o naszych przodkach w naturalny spos\u00f3b zainteresowali\u015bmy si\u0119 u\u017cywanym przez nich herbem. Bardzo szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3d\u0142ach podaje si\u0119 inne, cz\u0119sto bardzo sprzeczne, informacje o pochodzeniu i znaczeniu znaku. To sprawi\u0142o, \u017ce wzros\u0142a ch\u0119\u0107 poznania historii Abdanka.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 W przeciwie\u0144stwie do heraldyki zachodnioeuropejskiej, w Polsce nie istnieje heroldia. Nie ma, wi\u0119c instytucji, do kt\u00f3rej mo\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 osoba, chc\u0105ca pozna\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 herbu swojej rodziny.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 W tej sytuacji postanowili\u015bmy zebra\u0107 dost\u0119pne nam dane w jedno opracowanie, kt\u00f3re, mamy tak\u0105 nadziej\u0119, pomo\u017ce innym Awda\u0144com pozna\u0107 histori\u0119 herbu. Nie jest to jednak, i nie mia\u0142o by\u0107, dzie\u0142o naukowe, a jedynie popularne opracowanie, b\u0119d\u0105ce w miar\u0119 uporz\u0105dkowanym zbiorem najcz\u0119\u015bciej powtarzaj\u0105cych si\u0119 informacji o rodowym znaku. Z tej przyczyny przypisy pojawiaj\u0105 si\u0119 tylko wtedy, gdy mo\u017cliwe jest przypisanie autorstwa tylko jednej osobie lub, gdy dzie\u0142o, podaje wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 wersj\u0119 powstania znaku.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Na koniec chcemy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce \u0142\u0119kawica jako symbol herbowy, wyst\u0119puje na bardzo ograniczonym terytorialnie obszarze, jakim by\u0142a Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w. Poza wymienionym obszarem \u0142\u0119kawica wyst\u0119puje, w nielicznych herbach niemieckich i ba\u0142tyckich. Z tego wzgl\u0119du mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce, w odr\u00f3\u017cnieniu do innych figur heraldycznych, jest wy\u0142\u0105cznie znakiem polskim. Pomijamy tu oczywi\u015bcie jego podobie\u0144stwo do tamg, kt\u00f3re zachowa\u0142y swoje znaczenie, jako znaki w\u0142asno\u015bciowe i nie zosta\u0142y przeniesione na rodowe herby poza wy\u017cej wymienionym obszarem.<\/span><\/p>\n

\"\"
\nABDANK<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Abdank – nazwa herbu szlacheckiego, jednego z najstarszych w Polsce. Wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c pod nazwami: Abdanek, Awdancz, Awdaniec, Abdaniec, Bia\u0142kotka, Bi\u0142kotka, Czelej\u00f3w, Habdaniec, Habdank, Haudaniec, Haudacz, Hawdaniec, Hebdank, \u0141\u0105kotka, \u0141\u0119kawa, \u0141\u0119kawica, Skuba, Szczedrzyk.<\/span><\/p>\n

Blazonowanie<\/strong><\/span>
\nczyli opisanie herbu<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Rozw\u00f3j blazonowania zwi\u0105zany jest z instytucj\u0105 herold\u00f3w na zachodzie Europy. W Polsce jest ono ma\u0142o znane.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Przyczynami tego s\u0105: spadek zainteresowania heraldyk\u0105 w wieku XVI oraz fakt, \u017ce polskie herby, w przeciwie\u0144stwie do zachodnioeuropejskich, maj\u0105 swoje nazwy. To powodowa\u0142o, \u017ce herby zachodnioeuropejskie musia\u0142y by\u0107 opisane, natomiast chc\u0105c okre\u015bli\u0107 polski wystarczy\u0142o poda\u0107 heroldowi jego nazw\u0119. Dlatego sztuka blazonowania by\u0142a i jest w Polsce s\u0142abo rozwini\u0119ta.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Mimo to, trzeba odnotowa\u0107 pr\u00f3by o\u017cywienia blazonowania polskich herb\u00f3w, opartego na \u015bredniowiecznym nazewnictwie. Jednym z gor\u0105cych propagator\u00f3w tej sztuki by\u0142 polski heraldyk, bibliotekarz kr\u00f3lewski w Sztokholmie, Adam Heymowski. Niemniej, blazonowanie polskich herb\u00f3w jest ci\u0105gle obce polskiej heraldyce i brak heroldii, organu pa\u0144stwowego b\u0105d\u017a te\u017c prowadzonego w oparciu o fundusze prywatne, przyczynia si\u0119 do braku porz\u0105dku w polskiej heraldyce.<\/span><\/p>\n

Abdank<\/strong> w j\u0119zyku polskim blazonowany jest nast\u0119puj\u0105co:<\/span><\/p>\n

W polu czerwonym \u0142\u0119kawica\u00a0<\/em><\/strong>[1] srebrna lub bia\u0142a. Nad koron\u0105 szlacheck\u0105\u00a0<\/em><\/strong>[2], taka sama \u0142\u0119kawica<\/em><\/strong>.<\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 \u0141\u0119kawica jest tzw. figur\u0105 uszczerbion\u0105, kt\u00f3r\u0105 tworz\u0105 dwie krokwie po\u0142\u0105czone w liter\u0119 \u201eW\u201d (pierwotne \u201eM\u201d). Figura uszczerbiona jestelementem tarczy herbowej, kt\u00f3ra nie \u0142\u0105czy si\u0119 z jej brzegami. Powt\u00f3rzony w klejnocie znak, czyli \u0142\u0119kawica, potwierdza wczesne powstanie herbuoraz dowodzi, \u017ce w p\u00f3\u017aniejszych wiekach nie ulega\u0142 on przekszta\u0142ceniom.<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 Po angielsku blazonowanie Abdanka brzmi nast\u0119puj\u0105co:<\/span><\/p>\n

Arms: gules, a fesse dancettee humettee of three argent
\nCrest: On a ducal coronet a fesse dancettee humettee<\/em> of three argent<\/em><\/span><\/p>\n

Jako ciekawostk\u0119 podajemy r\u00f3wnie\u017c rosyjskie, blazonowanie znalezione w herbarzu z XIX wieku:<\/span><\/p>\n

\"\" \"\"<\/span><\/p>\n

Powstanie znaku<\/strong><\/span><\/p>\n

Istniej\u0105 cztery hipotezy m\u00f3wi\u0105ce o powstaniu herbu Abdank:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. Pierwsza z nich, i najcz\u0119\u015bciej powtarzana, m\u00f3wi, i\u017c dotar\u0142 on do Polski dzi\u0119ki Wikingom, kt\u00f3rzy w X wieku za\u0142o\u017cyli gr\u00f3d Jomsborg na terenie wyspy Wolin (przypuszczalnie byli za\u0142o\u017cycielami miasta Wolin). Cz\u0119\u015b\u0107 z nich nast\u0119pnie osiedli\u0142a si\u0119 w Polsce. Teoria ta jest bardzo prawdopodobna. Musimy, bowiem pami\u0119ta\u0107 o silnych zwi\u0105zkach wczesnopiastowskiego pa\u0144stwa Mieszka I z Wikingami i terenami dzisiejszej Szwecji. Zwolennikiem tej teorii by\u0142 m. in. znakomity heraldyk polski profesor Fr. Piekosi\u0144ski\u00a0[3], kt\u00f3ry generalnie pochodzenie polskich herb\u00f3w wywodzi\u0142 z run skandynawskich.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    Abdank, w przeciwie\u0144stwie do innych herb\u00f3w, jest nawet przez innych wybitnych heraldyk\u00f3w polskich, wywodzony z pisma runicznego. Mia\u0142 on przypomina\u0107 skandynawsk\u0105 run\u0119 \u201de\u201d, w wygl\u0105dzie bardzo przypominaj\u0105c\u0105 nasza liter\u0119 \u201dM\u201d. Wyst\u0119powa\u0142a ona w 24-ro literowym alfabecie, tzw. futorku (od brzmienia pierwszych 6-ciu liter \u201dfuthark\u201d).<\/span><\/p>\n

    Teori\u0119 o pochodzeniu polskich herb\u00f3w od znak\u00f3w runicznych podziela wielu heraldyk\u00f3w europejskich. Trudno oceni\u0107, czy jest to wynik w\u0142asnych bada\u0144, czy te\u017c teorii lansowanych przez prof. F. Piekosi\u0144skiego. Poni\u017cej cytuj\u0119 ciekaw\u0105 wypowied\u017a Herolda Irlandii, z kt\u00f3rym kontaktowa\u0142em si\u0119 w 2004 r., w sprawie zupe\u0142nie innego polskiego herbu.<\/span><\/p>\n

    \u201dDear Mr Magnuski,<\/em><\/span><\/p>\n

    Further to your enquiry:
    \n\u2026To the best of my knowledge the charges used in Polish armory are of runic origin.<\/em><\/span><\/p>\n

    Miche\u00e1l \u00d3 Com\u00e1in<\/em>
    \nHerald of Arms<\/em><\/span><\/p>\n

    Jest tak\u017ce mo\u017cliwe, \u017ce by\u0142 to skr\u00f3t imienia Maryja (wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie Maria).<\/span><\/p>\n

    Potwierdzeniem powy\u017cszej wersji jest najstarszy znany wizerunek herbu, wyst\u0119puj\u0105cy na piecz\u0119ci wojewody sandomierskiego Pakos\u0142awa z 1228 r.<\/span><\/p>\n

    \"\"
    <\/span> Piecz\u0119\u0107 Pakos\u0142awa,wojewody sandomierskiego z 1228 roku<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

    P\u00f3\u017aniejsze wizerunki Abdanka upodabniaj\u0105 si\u0119 do litery \u201eW\u201d, z wyj\u0105tkiem znaku na tarczach herbowych w ko\u015bciele parafialnym pw \u015aw. Stanis\u0142awa Bp M w Chlewiskach, gdzie zachowany zosta\u0142 kszta\u0142t litery \u201eM\u201d:<\/span><\/p>\n

    \"\"
    <\/span> Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny pod wezwaniem \u015aw. Stanis\u0142awa Bp M. w Chlewiskach<\/span><\/figcaption><\/figure>\n
    \"\"
    <\/span> Herb Abdank w pierwotnej postaci w kszta\u0142cie litery \u201eM\u201d.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

    \"\"<\/span>
    \nTurnieje, w jakie obfitowa\u0142o \u015bredniowiecze, by\u0142y cz\u0119sto w czasie pokoju, jedynym zaj\u0119ciem rycerzy. Na turniejach istnia\u0142a potrzeba identyfikacji walcz\u0105cych przeciwnik\u00f3w i to nie tylko, podczas, ale przed i po walce. Zwyci\u0119zcy chcieli by\u0107 \u0142atwo rozpoznawani po walce, a wszyscy przed jej rozpocz\u0119ciem. Nale\u017ca\u0142o, bowiem udowodni\u0107, i\u017c jest si\u0119 uprawnionym do stawania w szranki z innymi rycerzami. Stworzenie symboli heraldycznych celem identyfikacji na polu walki lub podczas turniej\u00f3w by\u0142o pocz\u0105tkiem heraldyki i da\u0142o pocz\u0105tek instytucji herold\u00f3w, kt\u00f3rzy w Polsce nosili nazw\u0119 Polanlant. Mo\u017cliwe, \u017ce p\u00f3\u017aniej znaki przeniesiono na pole walki lub te\u017c odwrotnie, z niej na turnieje. W ka\u017cdym razie nie mo\u017cna z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 twierdzi\u0107, i\u017c znaki herbowe powsta\u0142y jedynie celem identyfikacji w czasie bitew.<\/span><\/p>\n

    \u00a0\u00a0\u00a0 Herby rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 w \u015bredniowieczu bardzo szybko i by\u0142y u\u017cywane przez wszystkie warstwy spo\u0142eczne praktycznie bez \u017cadnych ogranicze\u0144. Unikano jednak u\u017cywania tego samego herbu na tym samym obszarze. Zwyczaj obowi\u0105zuj\u0105cy zreszt\u0105 do dzisiaj przy obieraniu nowych herb\u00f3w.<\/span><\/p>\n

    \u00a0\u00a0\u00a0 Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce odwr\u00f3cenie znaku w Abdanku mia\u0142o znaczenie praktyczne i wi\u0105za\u0142o si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 umocowania go na he\u0142mie. Litera \u201eW\u201d zapewnia\u0142a dwa punkty mocowania. Do XIII w. nie znano he\u0142mu, kt\u00f3ry ca\u0142kowicie zakrywa\u0142 twarz rycerza. Po jego wprowadzeniu zaistnia\u0142a potrzeba odr\u00f3\u017cnienia przeciwnika w czasie turniej\u00f3w lub na polu walki. T\u0105 hipotez\u0119 potwierdzaj\u0105 heraldycy, kt\u00f3rzy od XV wieku opisuj\u0105, \u017ce jest to odwr\u00f3cona litera \u201eM\u201d.<\/span><\/p>\n

    \u00a0\u00a0\u00a0 Inn\u0105 przyczyn\u0119 odwr\u00f3cenia znaku podaje Fr. Piekosi\u0144ski. Wi\u0105\u017ce j\u0105 z podzia\u0142em rodu Awda\u0144c\u00f3w na lini\u0119 m\u0142odsz\u0105 i starsz\u0105. Pierwsza mia\u0142a u\u017cywa\u0107 wersji odwr\u00f3conej, czyli w kszta\u0142cie litery \u201eW\u201d. Linia starsza za\u015b, pierwotnej, czyli przypominaj\u0105cej liter\u0119 \u201eM\u201d. Uzasadnieniem ma by\u0107 fakt, \u017ce herb w ko\u015bciele w Chlewiskach pochodzi z XVI w., a w tym czasie bardziej znanym wizerunkiem Abdanka jest jego wersja odwr\u00f3cona. [4]<\/span><\/p>\n

    \u00a0\u00a0\u00a0 Niesiecki opisuj\u0105c w swoim herbarzu Abdanka, pisze: \u201eS\u0105 bia\u0142e traktury, w polu czerwonem. Inni m\u00f3wi\u0105, \u017ce jest to litera M przewr\u00f3cona, i nie jako powt\u00f3rzona\u201d<\/span><\/p>\n

      \n
    1. Druga hipoteza wi\u0105\u017ce pochodzenie znaku z imieniem za\u0142o\u017cyciela Lubinia \u2013 Micha\u0142em. [5]<\/span><\/li>\n
    2. Trzecia podaje, \u017ce by\u0142 to pocz\u0105tkowo znak w\u0142asno\u015bciowy u\u017cywany przez rodziny i rody, przeniesiony p\u00f3\u017aniej na tarcz\u0119 i dziedziczony. Potwierdzenie mo\u017cemy znale\u017a\u0107 w prezentowanych poni\u017cej tamgach sarmackich.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n
      \"\"
      <\/span> Znaki w\u0142asno\u015bciowe, tamgi, kt\u00f3re mog\u0142y da\u0107 pocz\u0105tek Abdankowi<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

      \u00a0\u00a0\u00a0 Wojciech J\u00f3\u017awiak w swoim artykule \u201eS\u0142owia\u0144skie \u015blady w polskich herbach\u201d, nawi\u0105zuj\u0105cym do bada\u0144 Zoriana Do\u0142\u0119gi Chodakowskiego [6], wywodzi pochodzenie Abdanka od sarmackich tamg, wyst\u0119puj\u0105cych na obszarze Osetii i Abchazji. Jest w\u015br\u00f3d nich znak identyczny w formie z \u0142\u0119kawic\u0105, wyobra\u017con\u0105 na tarczy herbowej.<\/span><\/p>\n

      \"\"<\/span>
      \nAbchaskie tamgi nr 2-5, o nazwach kolejno: abdaa<\/em> (2), abdeiba<\/em> (3-5).
      \nTamga abdeiba<\/em> nr 4 jest identyczna z god\u0142em herbu Abdank. [7]<\/span><\/p>\n

      \u00a0\u00a0\u00a0 Rzeczywiste podobie\u0144stwo \u0142\u0119kawicy do prezentowanej wy\u017cej tamgi jest bezsporne. Zastanawia nas jednak, dlaczego autor podaje, \u017ce pierwsze znane wyobra\u017cenie Abdanka pochodzi z 1343 r., a nie odnosi si\u0119 do wcze\u015bniejszego o ponad 100 lat wizerunku z piecz\u0119ci Pakos\u0142awa.<\/span><\/p>\n

      \u00a0\u00a0\u00a0 Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce w XIII w. herb przypomina\u0142 wygl\u0105dem liter\u0119 \u201eM\u201d, a od XIV w. do dzisiaj przypomina liter\u0119 \u201eW\u201d? Na tak postawione pytanie trudno wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie udzieli\u0107 jednoznacznej odpowiedzi. Z naszych poszukiwa\u0144 wynika, \u017ce jedynie cytowany wy\u017cej prof. Fr. Piekosi\u0144ski, pr\u00f3bowa\u0142 zmierzy\u0107 si\u0119 z tym problemem.<\/span><\/p>\n

      \u00a0\u00a0\u00a0 Wed\u0142ug W. J\u00f3\u017awiaka, na sarmackie pochodzenie herbu, wskazuje tak\u017ce nazwa jednej z tamg, o czym piszemy w kolejnym rozdziale..<\/span><\/p>\n

        \n
      1. Czwarta i ostatnia wersja m\u00f3wi, \u017ce znak pochodzi od nazwy Wis\u0142a lub Wawel, lecz wydaje si\u0119 ona ma\u0142o prawdopodobna\u00a0[8].<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

        Nazwa herbu<\/strong><\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Bior\u0105c pod uwag\u0119 prawdopodobie\u0144stwo skandynawskiego pochodzenia herbu, heraldycy podaj\u0105, \u017ce nazwa Awdaniec jest spolszczonym imieniem skandynawskim Audun, znacz\u0105cego pomy\u015blno\u015b\u0107 lub skarb. Imi\u0119 to wyst\u0119puje w mitologiach skandynawskich ju\u017c od roku 200, aapogeum popularno\u015bci osi\u0105ga oko\u0142o roku 1000 naszej ery. W dzisiejszej Norwegii imi\u0119 to nadal jest nadawane.<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Znaczenie imienia mo\u017ce t\u0142umaczy\u0107 fakt, \u017ce wielu Awda\u0144c\u00f3w nosi\u0142o imiona Skarbek i Skarbimierz, co mog\u0142o by\u0107 dos\u0142ownym t\u0142umaczeniem, podanego wy\u017cej, nordyckiego imienia.<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Sam herb pocz\u0105tkowo nazywano Skuba lub Skub\u00f3w. Nazwa Abdank pojawi\u0142a si\u0119 dopiero w XII w. Mia\u0142o to mie\u0107 zwi\u0105zek z poselstwem Jana Skarbka z G\u00f3ry do cesarza Henryka V w 1109 r. i by\u0107 zwi\u0105zane z niemieckim s\u0142owem \u201edzi\u0119kuj\u0119\u201d, o czym poni\u017cej.<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Nazwa Habdank jest prawdopodobnie jeszcze p\u00f3\u017aniejsza i zosta\u0142a przyj\u0119ta w XV \u2013 XVI wieku pod wp\u0142ywem modnych, tworz\u0105cych si\u0119 dzi\u0119ki D\u0142ugoszowi i Niesieckiemu, legendom herbowym.<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Inaczej t\u0142umaczy to wspomniany wcze\u015bniej prof. Fr. Piekosi\u0144ski. Twierdzi on, \u017ce starsza linia pochodzi z rodu Skarbka, a dowodem na to ma by\u0107 u\u017cywanie przydomku \u201eSkarbek\u201d przez niekt\u00f3re rody u\u017cywaj\u0105ce herbu Abdank. Oni te\u017c, przypuszczalnie, nazywali go Abdank. Natomiast linia m\u0142odsza, wywodz\u0105ca sw\u0105 nazw\u0119 od imienia g\u0142owy rodu \u2013 Awda\u0144ca, kt\u00f3re ma pochodzi\u0107 od \u015bw. Awdentego, nazywa go Awdaniec. [9]<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Inne pochodzenie nazwy podaje W. J\u00f3\u017awiak. Twierdzi on, \u017ce nazwa prezentowanej wy\u017cej tamgi (abdeiba)<\/em>, jest w\u0142a\u015bciwym \u017ar\u00f3d\u0142em jej pochodzenia. Ma na to wskazywa\u0107 identyczno\u015b\u0107 trzech pierwszych g\u0142osek wyst\u0119puj\u0105ca w nazwie tamgi i herbu.<\/span><\/p>\n

        Legendy herbowe<\/strong><\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Z herbem s\u0105 zwi\u0105zane cztery legendy herbowe opisuj\u0105ce jego pochodzenie.<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Herb pierwotnie nazywa\u0142 si\u0119 Skub\u00f3w lub Skuba, od imienia za\u0142o\u017cyciela rodu, kt\u00f3ry zabi\u0142 wawelskiego smoka. Skuba, na rozkaz Kraka, zaszy\u0142 w barani\u0105 sk\u00f3r\u0119 siark\u0119 i tak przyrz\u0105dzon\u0105 podrzuci\u0142 smokowi wawelskiemu. Smok po zjedzeniu siarki poczu\u0142 ogromne pragnienie i rzuci\u0142 si\u0119 do Wis\u0142y, wypijaj\u0105c \u0142apczywie wielkie ilo\u015bci wody. Pi\u0142 tak d\u0142ugo, a\u017c p\u0119k\u0142. W nagrod\u0119 za zg\u0142adzenie potwora otrzyma\u0142 on od Kraka herb z liter\u0105 W na pami\u0105tk\u0119 w\u0119\u017ca (smoka). \u00d3w legendarny Skuba ma by\u0107 przodkiem Abdank\u00f3w. Inni jednak twierdz\u0105, \u017ce litera ta od nazwy Wawel pochodzi (herbarz Paprockiego i inne).<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Kolejna legenda przedstawia przodka rodu, jako cz\u0142owiek niezwyk\u0142ej si\u0142y, kt\u00f3ry herb otrzyma\u0142 za to, \u017ce w Alemanii (Niemczech), na oczach w\u0142asnego pana, pokona\u0142 tamtejszego mocarza. R\u00f3wnie\u017c i ta legenda rozgrywa si\u0119 w poga\u0144skich czasach.<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Trzecia m\u00f3wi o Skubie, sarmackim dow\u00f3dcy, dowodz\u0105cym hufcem znad Wis\u0142y, rzeki zwanej tak\u017ce Wandalem. W\u0142a\u015bnie od Wis\u0142y \u2013 Wandalu chor\u0105giew pu\u0142ku Skuby znaczona by\u0142a \u201ds\u0142owia\u0144sk\u0105\u201d liter\u0105 W. Za dzielne czyny wojenne liter\u0119 te nadano Skubie w herbie.<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Ostatnia z nich m\u00f3wi o poselstwie Jana Skarbka z G\u00f3ry do cesarza Henryka V w 1109 r., podczas wojny Boles\u0142awa Krzywoustego z Niemcami. Cesarz chc\u0105c zaimponowa\u0107 polskiemu pos\u0142owi bogactwem, pokaza\u0142 mu wielkie skrzynie pe\u0142ne z\u0142ota. Skarbek zdj\u0105\u0142 w\u00f3wczas z palca pier\u015bcie\u0144 i ze s\u0142owami: \u201did\u017a z\u0142oto do z\u0142ota, my Polacy bardziej si\u0119 w \u017celazie kochamy i \u017celazem broni\u0107 si\u0119 b\u0119dziemy\u201d, wrzuci\u0142 go do cesarskiego skarbca. Zaskoczonemu cesarzowi nie pozosta\u0142o nic innego, jak rzec \u201dHab Dank\u201d i od tych s\u0142\u00f3w zmieniono pierwotne zawo\u0142anie herbu Skub\u00f3w na Habdank.<\/span><\/p>\n

        Boles\u0142aw Krzywousty, kr\u00f3l serca wielkiego,
        \nZnaj\u0105c wielkiej \u015bmia\u0142o\u015bci m\u0119\u017ca herbu tego,
        \nZwano go Skarbek z G\u00f3ry, w poselstwie pos\u0142a\u0142
        \nDo Henryka cesarza, czemu dobrze sprosta\u0142.
        \nA gdy go cesarz hardy wzi\u0105\u0142 za r\u0119k\u0119 \u015bmiele,
        \nUkaza\u0142 mu w swym skarbie z\u0142ota bardzo wiele,
        \nM\u00f3wi\u0105c: widzisz, kr\u00f3lowi ja mog\u0119 polskiemu
        \nZawsze si\u0142em by\u0107 i da\u0107 na wszem odp\u00f3r jemu.
        \nSkarbek si\u0119 u\u015bmiechn\u0105wszy, zdj\u0105\u0142 sw\u00f3j pier\u015bcie\u0144 zloty,
        \nRzek\u0142: ma\u0142e Panu memu skarby twe oto ty,
        \nPrzy\u0142o\u017c\u0119 ja tez z\u0142ota, to, co mam przy sobie.
        \nCesarz rzek\u0142: habdank, jakby dzi\u0119kujemy tobie.
        \nOd tego czasu ten herb si\u0119 zw\u0105 tym przezwiskiem
        \nKu jego wiecznej s\u0142awie i potomkom wszystkim…<\/em><\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Wojewoda powr\u00f3ci\u0142 z cesarskiego dworu wype\u0142niwszy powierzon\u0105 mu misj\u0119, a Boles\u0142aw Krzywousty, w nagrod\u0119 za jego postaw\u0119 godn\u0105 prawdziwego rycerza i Polaka, mia\u0142 mu nada\u0107 w\u0142a\u015bnie herb \u00a0Habdank.<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Polskie herbarze podaj\u0105 dwa zbli\u017cone cytaty nawi\u0105zuj\u0105ce do wypowiedzi Skarbka podczas wizyty u cesarza. Pierwszy to podany przez Paprockiego w 1584 r. \u201cAurum, inquit, addamus auro\u201d<\/em> b\u0119d\u0105cy zbli\u017cony form\u0105 do wypowiedzi: \u201cDo\u0142\u00f3\u017cmy, powiedzia\u0142, z\u0142oto do z\u0142ota\u201d.<\/span><\/p>\n

        \u00a0\u00a0\u00a0 Drugi cytat, podany przez Niesieckiego w roku 1839 w jego \u201cHerbarzu polskim\u201d, brzmi \u201cAurum auro addimus\u201d,<\/em> co jest ju\u017c raczej zbli\u017cone do motta \u201cDo\u0142\u00f3\u017cmy z\u0142oto do z\u0142ota\u201d.\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

        Herb w dokumentach, herbarzach, monetach i piecz\u0119ciach<\/strong><\/span><\/p>\n

          \n
        1. Codex Bergshammar (Bergshammar Vapenboken)<\/strong>, kt\u00f3ry powsta\u0142 oko\u0142o 1436-1437 r. i przechowywany jest w archiwum pa\u0144stwowym (Riksarkivet) w Sztokholmie. Herb jest przedstawiony, jako srebrna \u0142\u0119kawica w czerwonym polu. Znajduje si\u0119 w grupie innych herb\u00f3w polskich na stronie 137 (lewy arkusz, jako drugi z lewej w najni\u017cszym rz\u0119dzie).<\/span><\/li>\n<\/ol>\n
          \"\"
          <\/span> Wizerunek herbu Abdank w Codex Bergshammar z oko\u0142o 1436 r. Jest to najstarszy znany lub jeden z najstarszych barwny wizerunek herbu<\/span><\/figcaption><\/figure>\n
            \n
          1. Jan D\u0142ugosz, \u201dKlejnoty\u201d \u2013 <\/strong>W swoich Klejnotach Rycerstwa Polskiego opisa\u0142 200 polskich herb\u00f3w, w tym Abdanka.<\/span><\/li>\n
          2. Bartosz Paprocki \u201eHerby Rycerstwa Polskiego\u201d<\/strong> – wydany w 1584 r., a nast\u0119pnie wznowionych w 1858r., przez Kazimierza J\u00f3zefa Turowskiego w Krakowie, tak oto wypowiada si\u0119 na temat Abdanka:<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

            \u201dPocz\u0105tek herbu tego opisuje D\u0142ugosz, wieku nie podaj\u0105c, tylko przodka pomieni\u0142 Skub\u00f3w, si\u0142y wielkiej m\u0119\u017ca; o tym tak niekt\u00f3rzy powiadaj\u0105, \u017ceby umia\u0142 jeszcze z Kraka monarchy, kt\u00f3ry Krak\u00f3w zak\u0142ada\u0142, sk\u00f3r\u0119 bydl\u0119c\u0105, trucizny w nie albo smo\u0142y i siarki nak\u0142ad\u0142szy, tak przyprawi\u0107, jako w\u0142asny \u017cywy w\u00f3\u0142, i dlatego\u017c go podmienia, \u017ce by\u0142 szwiec. <\/em>O kt\u00f3rego potomstwie wi\u0119cej nie pisze, tylko, \u017ce bywali sprz\u0119tni a m\u0119\u017cowie wielcy…\u201d<\/em><\/span><\/p>\n

            I dalej, wzmianka o poselstwie Boles\u0142awa Krzywoustego do cesarza Henryka w 1109 r.<\/span><\/p>\n

            \u201dSkarbek Jan z G\u00f3ry, kt\u00f3ry od Boles\u0142awa Krzywoustego by\u0142 w poselstwie s\u0142an do Henryka cesarza, w roku 1109. O kt\u00f3rym Kromer pisze w ksi\u0119gach 5 \u2013 tych w te s\u0142owa:<\/i><\/span><\/p>\n

            Erat legationis princeps Scarbicus, comes ex ea gente, quae insigne habet linneas junctas in modum duorum trigonorum equalium, acutos angulos habentium, quorum bases sursum versus pateant. etc. etc. ut in historia.<\/i><\/span><\/p>\n

            Ten, jako surowie z cesarzem m\u00f3wi\u0142, to\u0107 historyja opowiada temi s\u0142owami: ibi ceasar ambiciose admodum et arroganter ostendens legatis thesaurum, quem ingentem habebat, hic inquit, Polonos perdomabit. Scarbicus stultam jacturam notans, annulo, quem digito gestabat in thesaurum projecto: Aurum, inquit, addamus auro. Id somma intellectum ceasar, gratis agendo elusit: Abdank etc. inde familiae nomen mansit, i\u017cje zowi\u0105 Abdanki<\/em>.\u201d<\/em><\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0 Abdank jest wzmiankowany we wszystkich polskich herbarzach, jako jeden z najstarszych i najbardziej znanych herb\u00f3w polskich. W niezmiennej formie wyst\u0119puje od przesz\u0142o 800-set lat.<\/span><\/p>\n

            Natomiast, kt\u00f3re rodziny piecz\u0119towa\u0142y si\u0119 Awda\u0144com, zainteresowani mog\u0105 znale\u017a\u0107 w Wikipedi\u0105 i w herbarzu Gajla. Dla pocz\u0105tkuj\u0105cego badacza przesz\u0142o\u015bci swojego rodu jest to tym wa\u017cniejsze, \u017ce zdarzaj\u0105 si\u0119 rodziny o tym samym nazwisku, lecz odmiennym herbie.<\/span><\/p>\n

            Monety z herbem Abdank<\/strong><\/span><\/p>\n

            \"\"
            <\/span> Piecz\u0119\u0107 Pakos\u0142awa wojewody\u00a0 sandomierskiego z 1228 roku<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

            Abdank na piecz\u0119ciach<\/strong><\/span><\/p>\n

            Herb widnieje na piecz\u0119ciach datowanych na rok 1212 (kasztelan kruszwicki Lupus), 1228 (wojewoda sandomierski, komes Pakos\u0142aw), 1243(kasztelan krakowski Micha\u0142), 1343 roku (Dobies\u0142aw s\u0119dzia ziemi kaliskiej) Opr\u00f3cz ziemi kaliskiej wyst\u0119powa\u0142 tak\u017ce na ziemi sandomierskiej. W 1413 roku przeniesiony na Litw\u0119 (herb przyj\u0105\u0142 Jan Gaszto\u0142d, adoptowany przez Piotr z Widawy i Jakub z Rogo\u017ana).<\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0 Pierwsza wzmianka w \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych pochodzi z 1402 roku.<\/span><\/p>\n

            Abdank we wsp\u00f3\u0142czesnych publikacjach<\/strong><\/span><\/p>\n

            Andrzej Kulikowski w \u201dHeraldyce Szlacheckiej\u201d z 1990 r., tak opisuje Abdanka:<\/strong><\/span><\/p>\n

            \u201dAbdank \u2013 w polu czerwonym \u0142\u0119kawica srebrna. Tak opisuje go D\u0142ugosz w \u201dKlejnotach\u201d i Herbarz Arsenalski. Odnotowany r\u00f3wnie\u017c przez \u201dCodex Bergshammar\u201d, \u201dArmorial Lyncenich\u201d i \u201dHerbarzyk\u201d Marka Ambro\u017cego. Jeden z najstarszych herb\u00f3w polskich, w wielu \u017ar\u00f3d\u0142ach (m. in. w \u201dKlejnotach\u201d) wyst\u0119puje jako Habdank. Nazwa ta pochodzi\u0107 ma rzekomo z niemieckiego hab-dank (dzi\u0119kuje). Tak podobno mia\u0142 odpowiedzie\u0107 Henryk V, kiedy pose\u0142 polski Skarbek (Jan z G\u00f3ry) wrzuci\u0142 mu do skrzyni z kosztowno\u015bciami sw\u00f3j pier\u015bcie\u0144 ze s\u0142owami \u201did\u017a z\u0142oto do z\u0142ota\u201d.<\/em>Legend\u0119 o polskim rycerzu i niemieckim w\u0142adcy, kt\u00f3ry chc\u0105c zmusi\u0107 pos\u0142\u00f3w do uleg\u0142o\u015bci pokaza\u0142 im sw\u00f3j skarbiec pe\u0142en z\u0142ota, przytoczy\u0142 D\u0142ugosz w Rocznikach (pod rokiem 1109). Na pami\u0105tk\u0119 owego wydarzenia Skarbek maj\u0105cy w herbie \u201dtrzy jednakowe krzywizny tworz\u0105ce gwiazd\u0119 zwana Kasjopeja\u201d otrzyma\u0142 nowa nazw\u0119 herbu i rodu \u201dHabdank\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

            Ani legendy, ani nazwy herbu, czy rodu nie potwierdzaj\u0105 jednak liczne przekazy. W \u015bredniowiecznych zapiskach sadowych herb ten nazywany jest przewa\u017cnie Awda\u0144cem lub Abda\u0144cem. Nazwa Habdank pojawia si\u0119 tylko raz w 1408 r., a staje si\u0119 popularna dopiero w XVI w. Pod t\u0105 te\u017c nazw\u0105 wyst\u0119puje w wielu herbarzach, kt\u00f3rych autorzy id\u0105c tropem D\u0142ugosza wzbogacili Abdanka o kilka jeszcze legend (m. in. o zabiciu smoka wawelskiego przez niejakiego Skub\u0119, o pojedynku z niemieckim rycerzem etc.).<\/i><\/span><\/p>\n

            Herb ten rozmaicie opisywany w \u017ar\u00f3d\u0142ach. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych autor\u00f3w jest to litera M \u201dprzewr\u00f3cona\u201d, Kromer i Niesiecki podaj\u0105, ze litera \u201dW\u201d, D\u0142ugosz i Paprocki u\u017cywaj\u0105 okre\u015blenia Tractura (\u0142\u0119kawica, krzywizna), Ostrowski blazonuje, jako dwie krokwie z\u0142\u0105czone w kszta\u0142cie litery W, natomiast zdaniem innych heraldyk\u00f3w god\u0142o Awda\u0144cow wywodzi si\u0119 z run skandynawskich. Tw\u00f3rca kontrowersyjnej teorii o powstaniu szlachty polskiej w wyniku podboju Norman\u00f3w by\u0142 profesor F. Piekosinski. Hipoteza o runicznym pochodzeniu herb\u00f3w polskich znalaz\u0142a wielu zwolennik\u00f3w. Nawet jej przeciwnicy twierdzili, ze nie mo\u017cna ca\u0142kowicie wykluczy\u0107 wp\u0142ywu run na kszta\u0142towanie si\u0119 naszych herb\u00f3w \u201dgdy\u017c w niekt\u00f3rych wypadkach mo\u017cna si\u0119 dopatrzy\u0107 na\u015bladownictwa pisma runicznego\u201d \u2013 pisa\u0142 Z. Wdowiszewski.<\/i><\/span><\/p>\n

            Runy \u2013 znaki prastarego alfabetu germa\u0144skiego wykuwano g\u0142\u00f3wnie w kamieniu i rzezano w drewnie. Narody skandynawskie przypisywa\u0142y runom nadprzyrodzona moc, wierz\u0105c, \u017ce mog\u0105 one chroni\u0107 od grot\u00f3w, rozp\u0119dza\u0107 chmury, uzdrawia\u0107 chorych, wskrzesza\u0107 zmar\u0142ych, wzbudzi\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107 lub nienawi\u015b\u0107. Istnia\u0142y runy, kt\u00f3re wyryte na mieczu mia\u0142y zapewnia\u0107 zwyci\u0119stwo, niekt\u00f3re chroni\u0142y od rozbicia na morzu i te rze\u017abiono na dziobach \u0142odzi, jedne przynosi\u0142y nieszcz\u0119\u015bcie, inne za\u015b uchodzi\u0142y za \u017ar\u00f3d\u0142o pomy\u015blno\u015bci (wed\u0142ug C. Pruszy\u0144skiego). Jedna z takich run, zbli\u017cona kszta\u0142tem do tryzuba i symbolizuj\u0105ca pomy\u015blno\u015b\u0107, znale\u017a\u0107 si\u0119 mia\u0142a w herbie Awda\u0144cow. Inna natomiast runa (wed\u0142ug F. Piekosi\u0144skiego) ma wyst\u0119powa\u0107 na jednej z najstarszych piecz\u0119ci Awda\u0144cow \u2013 komesa Pakos\u0142awa, wojewody sandomierskiego, z 1228 r. Przedstawia ona liter\u0119 majusku\u0142ow\u0105 M i w tym kszta\u0142cie (jest to najstarsza forma Abdanka) odpowiada ona runie skandynawskiej \u201de\u201d ze starszego futhorku (identycznie wyobra\u017cony jest Abdank na tarczach herbowych w ko\u015bciele w Chlewiskach).<\/i><\/span><\/p>\n

            Teoria F. Piekosi\u0144skiego nie by\u0142a ca\u0142kiem bezpodstawna. Za czas\u00f3w Mieszka I mieli\u015bmy do\u015b\u0107 o\u017cywione \u201dkontakty robocze\u201d z Wikingami, a sam ksi\u0105\u017c\u0119 wydal swa c\u00f3rk\u0119 \u015awi\u0119tos\u0142aw\u0119 za kr\u00f3la Szwecji Eryka Zwyci\u0119skiego. Wikingowie za\u0142o\u017cyli silny fort u uj\u015bcia Odry, zwany Jomsborgiem (zdaniem wielu polskich archeolog\u00f3w by\u0142 to Wolin) z odpowiednio dobran\u0105 za\u0142og\u0105, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 ze \u015bwietnie wyszkolonych \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy \u0142upili latem, a zim\u0105 poddawani byli surowej dyscyplinie. Wielu z nich s\u0142u\u017cy\u0142o w dru\u017cynach Mieszka I i Boles\u0142awa Chrobrego, wielu te\u017c o\u017ceni\u0142o si\u0119 w Polsce (w Jomsborgu nie mog\u0142y przebywa\u0107 kobiety) i tu ju\u017c zosta\u0142o na sta\u0142e. Kt\u00f3ry\u015b z nich imieniem Audun by\u0142 prawdopodobnie protoplasta rodu Awda\u0144cow. Imi\u0119 Audun by\u0142o bardzo popularne u Norman\u00f3w, wyst\u0119puje ono r\u00f3wnie\u017c w odmianach Awduns, Oudans, a w mitologii skandynawskiej jako Audhu (w j\u0119zyku staronorweskim s\u0142owo aud \u2013 auda \u2013 audu \u2013 audr oznacza pomyslnosc, bogactwo, skarb). Tak\u017ce u Awda\u0144c\u00f3w spotyka si\u0119 cz\u0119sto imiona Skarbek i Skarbimir wskazuj\u0105ce na niew\u0105tpliwy zwi\u0105zek z protoplasta rodu Audunem.<\/i><\/span><\/p>\n

            Mimo odrzucenia przez nasza heraldyk\u0119 teorii o runicznym pochodzeniu herb\u00f3w polskich, uwa\u017cano, ze Abdank nale\u017cy do nielicznych wyj\u0105tk\u00f3w. Potwierdza\u0142y to po\u015brednio badania W\u0142adys\u0142awa Semkowicza, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142 norma\u0144skie pochodzenie Awda\u0144cow i przybycie ich do Polski odni\u00f3s\u0142 do czas\u00f3w Mieszka I i jego stosunk\u00f3w z dru\u017cyn\u0105 w Jomsborgu. Obecnie heraldyka polska podzielaj\u0105c w zasadzie stanowisko W. Semkowicza, co do norma\u0144skiego pochodzenia Awda\u0144c\u00f3w sk\u0142onna jest raczej uwa\u017ca\u0107 Abdanka za znak w\u0142asno\u015bciowy. God\u0142o opisywane niekiedy jako dwie odwr\u00f3cone krokwie (fran. chevron \u2013 figura zaszczytna w postaci odwr\u00f3conego V) po\u0142\u0105czone w figur\u0119 kszta\u0142tu litery W nazywamy \u0142\u0119kawic\u0105<\/em> na podstawie \u015bredniowiecznych zapisek sadowych. Pocz\u0105tkowo, na pierwszych piecz\u0119ciach Awda\u0144c\u00f3w krokwie by\u0142y w pozycji normalnej i przypomina\u0142y liter\u0119 M, (wed\u0142ug W. Semkowicza mia\u0142 to by\u0107 inicja\u0142 imienia Micha\u0142 \u2013 protoplasty rodu i fundatora Lubinia. Znak ten wyst\u0119puje w pocz\u0105tkach XIII w. r\u00f3wnocze\u015bnie w dw\u00f3ch liniach rodu: kujawskiej i ma\u0142opolskiej: na piecz\u0119ciach Lupusa, kasztelana kruszwickiego i Pakos\u0142awa Starszego). Z czasem god\u0142o odwr\u00f3cono i zacz\u0119to nazywa\u0107 \u0142\u0119kawic\u0105. Znak ten by\u0142 dziedziczony ju\u017c od \u00a01200 r. Herbem Abdank Piecz\u0119towa\u0142o si\u0119 oko\u0142o 170 rodzin.\u201d<\/em><\/span><\/p>\n

            „Polskie Rody Szlacheckie. Kto jest kim dzi\u015b?.\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n

            Wydawnictwo Interpress, opieka merytoryczna Andrzej Kulikowski, Koordynator Maria Radzimi\u0144ska, Wydawnictwo Interpress, opis herbu Abdank, Warszawa 1993, s. 15.<\/span><\/p>\n

            ABDANK: <\/strong><\/em>w polu czerwonym \u0142\u0119kawica srebrna; klejnot \u2013 \u0142\u0119kawica, jak na tarczy. Najstarsze znane pieczecie ze znakiem Awda\u0144c\u00f3w (pierwotnym) pochodz\u0105 z lat: 1212 \u2013 Lupus, kasztelan kruszwicki, 1228\u2013 komes Pakos\u0142aw, wojewoda sandomierski, 1243 \u2013 Micha\u0142, kasztelan krakowski. Od XIV w. herb Abdank wyst\u0119powa\u0142 ju\u017c w obecnej postaci (m. in. na piecz\u0119ciach Jana Nosa z 1405 r., Wojciecha Waborskowskiego 1408r.). Pierwsza znana zapiska s\u0105dowa wymieniaj\u0105ca nazw\u0119 herbu pochodzi z 1403 r. (K. Potka\u0144ski). Herb odnotowany zosta\u0142 w klejnotach D\u0142ugosza i herbarzyku Marka Ambro\u017cego, wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c w sztokholmskim Codex Bergshammar i Armoral Lyncenich.<\/em><\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W \u015bredniowiecznych zapiskach sadowych herb nazywany jest przewa\u017cnie Awda\u0144cem (obecnie nazw\u0119 te stosuje si\u0119 do starszych wersji herbu). Nazwa Abdank pojawia si\u0119 dopiero w XV w., a nast\u0119pnie upowszechnia dzi\u0119ki dzie\u0142om B. Paprockiego. R\u00f3d pochodzenia skandynawskiego, wywodz\u0105cy si\u0119 prawdopodobnie od Wikinga z Jomsborgu imieniem Audun. W j\u0119zyku staronorweskim s\u0142owo aud-auda-audu oznacza szcz\u0119\u015bcie, bogactwo, skarb. Stad w rodzie Awda\u0144cow cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105ce imiona Skarbek i Skarbimir.<\/i><\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Znak Awda\u0144c\u00f3w, jeszcze w dobie przedheraldycznej (dziedziczony ju\u017c od 1200 r.) przypomina\u0142 liter\u0119 M, wed\u0142ug W. Semkowicza mia\u0142 to by\u0107 inicja\u0142 imienia Micha\u0142 \u2013 protoplasty rodu i fundatora Lubinia. Znak ten wyst\u0119puje na najstarszych piecz\u0119ciach \u2013 kasztelana Lupusa i Pakos\u0142awa Starszego. Na prze\u0142omie XIII i XIV w. god\u0142o odwr\u00f3cono i zacz\u0119to nazywa\u0107 \u0142\u0119kawica. Zdecydowa\u0142y o tym by\u0107 mo\u017ce wzgl\u0119dy funkcjonalne \u2013 w tej pozycji \u0142atwiej by\u0142o umocowa\u0107 klejnot na he\u0142mie.<\/i><\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W bitwie pod Grunwaldem wybitny przedstawiciel rodu \u2013 Skarbek z G\u00f3ry walczy\u0142 pod wielka chor\u0105gwi\u0105 Zyndrama z Maszkowic i Zawiszy Czarnego. Inni przedstawiciele Awda\u0144c\u00f3w wchodzili prawdopodobnie w sk\u0142ad chor\u0105gwi ziemskich. Jan D\u0142ugosz odnotowa\u0142 jeszcze obecno\u015b\u0107 Wolczka Rokuty z K\u0142odna. W 1413 r. w Horodle rod Awda\u0144c\u00f3w, reprezentowany przez Piotra z Widawy i Jakuba z Rogo\u017ana, przypu\u015bci\u0142 do swego herbu (adoptowa\u0142) Jana, syna Gasztolda.<\/i><\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 D\u0142ugosz charakteryzuj\u0105c w \u201dKlejnotach\u201d Awda\u0144c\u00f3w podaje, i\u017c s\u0105 \u201dad aliena ambienda proni\u201d \u2013 sk\u0142onni do zabiegania o cudze (mo\u017ce to dotyczy\u0107 dawnych cz\u0142onk\u00f3w rodu). Herbem Abdank piecz\u0119towa\u0142o si\u0119 ponad 170 rodzin<\/em>.<\/em><\/span><\/p>\n

            * * *<\/span><\/p>\n

            Szkic niniejszy pomija szereg herb\u00f3w, w kt\u00f3rych wyst\u0119puje \u0142\u0119kawica. Wyst\u0119puje ona w nast\u0119puj\u0105cych polskich herbach: Andronowski, Baranowicz, Bejnart, Cha\u0142ecki, Chomicz, Dermont, D\u0119bno, Dudkowicz, Ejgird, Girski, I\u0142gowski, Ja\u0142owski, Kesicki, Kozietulski, \u0141osowicz, \u0141u\u017cowski, Machowski, Nieszyjka, Nieszyjka odmiana, Oderski, Okmi\u0144ski, Posadowski, Rozi\u0144ski, Sa\u0142awa, So\u0142tan, Sopo\u0107ko, Syrokomla, Syrokomla odmiana, Tojpin, Trzebi\u0144ski, Wojni\u0142owicz, Wojni\u0142owicz II, Wychowski.<\/span><\/p>\n

            Wymienione herby mog\u0105 mie\u0107 zwi\u0105zek z Abdankiem, niemniej jednak, dociekanie, w jaki spos\u00f3b \u0142\u0119kawica na nie trafi\u0142a mija si\u0119 z celem tego opracowania.<\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0 Z podobnych powod\u00f3w pomin\u0119li\u015bmy fakt wyst\u0119powania znaku w herbach miast. Tutaj jest wiadome, \u017ce \u0142\u0119kawic\u0119 wprowadzili na nie dawni ich za\u0142o\u017cyciele. Nie wyja\u015bnia to jednak pochodzenia wizerunku i jego nazwy.<\/span><\/p>\n

            Zamiast podsumowania<\/strong><\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0 Poza tradycyjnym umieszczaniem herbu na sygnetach, pieczeciach, choragwiach, wizytowkach, meblach i nagrobkach spotykamy si\u0119 obecnie z bardziej komercyjnym wykorzystaniem herbu. Przypomina to, by\u0107 mo\u017ce pierwotn\u0105 rol\u0119, jak\u0105 spe\u0142nia\u0142 on w zmierzch\u0142ych czasach, jako znak w\u0142asno\u015bciowy, niemniej nie wydaje si\u0119 to nam w\u0142a\u015bciwe.<\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0 Mowa tu o firmach, kt\u00f3re u\u017cywaj\u0105 nazwy Abdank, b\u0105d\u017a te\u017c wizerunku herbu, jako swojego logo. Znajduj\u0105 si\u0119 one w Polsce, Niemczech, Kanadzie i Szwecji. Po\u0142\u0105czenie komercyjnej dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej ze staro\u017cytnym znakiem mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 r\u00f3\u017cne emocje. Mamy nadziej\u0119, \u017ce ich w\u0142a\u015bciciele, dzi\u0119ki zwi\u0105zkom rodzinnym, s\u0105 uprawieni do u\u017cywania god\u0142a. W takim wypadku nie ma przeszk\u00f3d do nazwania przedsi\u0119biorstwa Abdank, b\u0105d\u017a te\u017c u\u017cywania blisko tysi\u0105cletniego znaku, jako logo swojej firmy.<\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0 Jedynym problemem, jaki stwarza rejestracja herbu jako logo, jest fakt, i\u017c blokuje si\u0119 w ten spos\u00f3b wykorzystanie znaku przez innego u\u017cytkownika, r\u00f3wnie\u017c przez osoby, kt\u00f3rych rodziny od wiek\u00f3w si\u0119 nim pos\u0142uguj\u0105. Z tego powodu takie praktyki powinny by\u0107 zaprzestane.<\/span><\/p>\n

            \u00a0\u00a0\u00a0 Kt\u00f3\u017c si\u0119 jednak tym przejmuje, skoro nie ma \u017cadnej ochrony prawnej herb\u00f3w rodowych! Owszem, g\u0142o\u015bno si\u0119 m\u00f3wi, \u017ce jest to dobro kultury, ale administracja nie kwapi si\u0119 do opieki nad nimi.<\/span><\/p>\n

            Autorzy<\/span><\/p>\n

            \u00a0\"\"<\/span><\/p>\n

            Wizerunki herbu w r\u00f3\u017cnych epokach<\/strong><\/span><\/p>\n

            \u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
            \n
            \"\"
            <\/span> Piecz\u0119\u0107 Pakos\u0142awa wojewody sandomierskiego z 1228 roku <\/span><\/figcaption><\/figure>\n

            \u00a0\u00a0<\/em><\/span><\/td>\n

            		\n

            \"\"
            <\/span> Abdank w Codex Bergshammar, pierwsza po\u0142owa XV wieku<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n
            		\n

            \"\"
            <\/span> Wizerunek Abdanka w ko\u015bciele w Chlewiskach (na p\u00f3\u0142noc od Kielc)<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n<\/tr>\n

            \n<\/em><\/em><\/span><\/p>\n

            \"\"
            <\/span> \u201cHerby Rycerstwa Polskiego\u201d, Bartosz Paprocki 1584 r.\u00a0\u00a0<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n
            		\n

            \"\"
            <\/span> Moneta z 1616 r. Abdank jest herbem Wielkiego Skarbnika Koronnego Pana Warszyckiego\u00a0\u00a0<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n
            		\n

            \"\"
            <\/span> \u201eHerbarz rodzin szlacheckichnajwy\u017cej zatwierdzony\u201d. Publikacja rosyjska z XIX wieku.<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n<\/tr>\n

            \n<\/em><\/em><\/span><\/p>\n

            \"\"
            <\/span> Obszczij Gerbovnik Dvorianskich Rodov, 1917 r.<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n

            \n<\/em><\/em><\/span><\/p>\n

            \"\"
            <\/span> \u201eHerbarz Polski\u201d Kaspra Niesieckiego z 1839 roku<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n

            \n<\/em><\/em><\/span><\/p>\n

            \"\"
            <\/span> \u201eKsi\u0119ga Herbowa Rod\u00f3w Polskich\u201d. Juliusz hr. Ostrowski, 1897 rok<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n<\/tr>\n

            \n<\/em><\/span><\/p>\n
            \"\"
            <\/span> \u201cHerbarz Polski\u201d Adama hr. Bonieckiego 1913 r.\u00a0\u00a0<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

            \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0<\/em><\/span><\/td>\n


            \n<\/em><\/em><\/span><\/p>\n

            \"\"
            <\/span> \u201eTablice Herb\u00f3w Polskich I. Chrz\u0105\u0144skiego, 1923 r.<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n

            \n<\/em><\/em><\/span><\/p>\n

            \"\"
            <\/span> \u201eHeraldyka szlachecka\u201d\u00a0Andrzeja Kulikowskiego, Warszawa 1990 r.<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n<\/tr>\n
            \u00a0<\/em><\/span><\/p>\n

            \"\"
            <\/span> Herb autorstwa Adama Jo\u0144cy: S. G\u00f3rzy\u0144ski, K. Kochanowski, Herby Szlachty Polskiej, Warszawa 1990.<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n

            \n<\/em><\/em><\/span><\/p>\n

            \"\"
            <\/span> Herbarz Adama Kromera\u00a0 opublikowany na internecie oko\u0142o roku 2000<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n

            \n<\/em><\/em><\/span><\/p>\n

            \"\"
            <\/span> Wizerunek herbu autorstwa p. Tadeusza Gajla.<\/span><\/figcaption><\/figure><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n
            \"\"
            <\/span> Rysunek komputerowy wykonany\u00a0 przez Alexa Kurova, rok 2004. Artysta zainspirowa\u0142 si\u0119 rosyjskim opisem herbu \u00a0\u201ew krasnym pole dwa serebranyje stropila obraszczennija vierchami w niz\u201d\u00a0(zob. rosyjski orygina\u0142 wy\u017cej)<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

             <\/p>\n

            Przypisy:<\/span><\/p>\n

            [1] S\u0142owo ma pochodzi\u0107 od \u0142\u0119ku, kojarzonego z meandruj\u0105c\u0105 rzek\u0105.<\/span><\/p>\n

            [2] Istnieje wyj\u0105tek: Na piecz\u0119ci Wojciecha z Tamborkowa z\u00a0 1408 r. uzyto korony kr\u00f3lewskiej. Franciszek Piekosi\u0144ski, Rycerstwo polskie wiek\u00f3w \u015brednich. Tom I \u201eO dynastycznym Szlachty polskiej pochodzeniu\u201d, Krak\u00f3w 1876, str. 142<\/span><\/p>\n

            [3] Tam\u017ce, str. 193<\/span><\/p>\n

            [4] Tam\u017ce, str. 194 – 197<\/span><\/p>\n

            [5] Ks. Stanis\u0142aw Kozierowski, Ziemia Gosty\u0144ska w \u015bwietle nazw geograficznych i najdawniejszych \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bredniowiecza, str. 25<\/span><\/p>\n

            [6] Zorian Do\u0142\u0119ga Chodakowski, „O s\u0142owia\u0144szczy\u017anie przed chrze\u015bcija\u0144stwem”, 1818<\/span><\/p>\n

            [7] W. J\u00f3\u017awiak, S\u0142owia\u0144skie \u015blady w polskich herbach, 2006<\/span><\/p>\n

            [8] Herbarz Polski i imionospis zas\u0142u\u017conych w Polsce ludzi wszystkich stan\u00f3w i czas\u00f3w; u\u0142o\u017cony porz\u0105dkiem alfabetycznym na podstawie herbarza Niesieckiego i manuskrypt\u00f3w, str.2, t.1, Lw\u00f3w 1855<\/span><\/p>\n

            [9] Fr. Piekosi\u0144ski, tam\u017ce, str. 195<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

            Gabriela El\u017cbieta Kuchna Marek Jacek Magnuski Awdaniec (Abdank, Skuba, Habdank) Poszukuj\u0105c informacji o naszych przodkach w naturalny spos\u00f3b zainteresowali\u015bmy si\u0119 u\u017cywanym przez nich herbem. Bardzo szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3d\u0142ach podaje si\u0119 inne, cz\u0119sto bardzo sprzeczne, informacje o pochodzeniu i znaczeniu znaku. To sprawi\u0142o, \u017ce wzros\u0142a ch\u0119\u0107 poznania historii Abdanka. \u00a0\u00a0\u00a0 W przeciwie\u0144stwie…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/219"}],"collection":[{"href":"http:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=219"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/219\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":414,"href":"http:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/219\/revisions\/414"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=219"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}