{"id":43,"date":"2019-07-22T15:55:32","date_gmt":"2019-07-22T15:55:32","guid":{"rendered":"http:\/\/wiszowaty-historia.vizz.pl\/?p=43"},"modified":"2023-08-22T18:20:08","modified_gmt":"2023-08-22T18:20:08","slug":"nazwisko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/2019\/07\/22\/nazwisko\/","title":{"rendered":"NAZWISKO"},"content":{"rendered":"

<\/span><\/p>\r\n

1. Jak dowodz\u0105 dokumenty \u015bredniowieczne – prawid\u0142owa pisownia naszego nazwiska to:\u00a0W\u00ffszowaty<\/strong>.\u00a0<\/span>
Tak pisane nazwisko pojawia si\u0119 w zapiskach jeszcze w XV w. Czytamy je: „Wij-szowaty<\/em>„. Potem g\u0142oska „\u00ff” zanika. Tym zapewne nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 fakt, \u017ce p\u00f3\u017aniej zapisywano nasze nazwisko czasami jako: „Wyszowaty” (podobne w zapisie, ale dalekie od pierwotnego brzmienia) albo bli\u017cej fonetycznego brzmienia, a przez to bardziej prawid\u0142owo: „Wiszowaty”.<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

2. S\u0142owo „wisz<\/em><\/strong>” w j\u0119zykach staros\u0142owia\u0144skich oznacza\u0142o „sitowie<\/em>„. St\u0105d teren podmok\u0142y, zaro\u015bni\u0119ty sitowiem okre\u015blano (i do dzisiaj okre\u015bla si\u0119 na Mazowszu) jako „wiszowaty<\/strong><\/em>„. Takie mo\u017ce by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o nazwy rodzinnych za\u015bciank\u00f3w: „Wiszowate” – czyli miejsce „zaro\u015bni\u0119te sitowiem”. Jak wiadomo wszystkie trzy wsie Wiszowate po\u0142o\u017cone s\u0105 w okolicach zbiornik\u00f3w wodnych (rzeka Narew, jezioro Bia\u0142e).<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

3. Wyrazem „wiszowaty<\/em><\/strong>” okre\u015blano grube, podobne do zaro\u015bli i sitowia siano. St\u0105d powiedzenie „wiszowate siano”. Przymiotnika „wiszowaty, -ate” u\u017cywano te\u017c w pokrewnych znaczeniach.<\/span>
Np. okre\u015blenie w\u0105s\u00f3w jako „wiszowate” oznacza\u0142o, \u017ce s\u0105 to grube, zwisaj\u0105ce w\u0105siska. Wyraz „zwisa\u0107” r\u00f3wnie\u017c pochodzi od wyrazu „wisz”. Irena Halicka („Nazwy miejscowe \u015brodkowej i zachodniej Bia\u0142ostocczyzny (topograficzne i kulturowe)”, Warszawa 1978, s. 76 podaje:\u00a0<\/span>wisz<\/em> 'sitowie, tatarak; mokra lqka ’; przymiotnik wiszowaty<\/em> oznacza 'pe\u0142en wiszu, mokry, nieurodzajny’<\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Przez d\u0142ugi czas najpopularniejsza hipoteza g\u0142osi\u0142a, \u017ce r\u00f3d Wiszowatych pochodzi z Mazowsza, gdzie w XV wieku dokumenty odnotowuj\u0105 pierwszych przedstawicieli rodu. Tam, w ziemi \u0142om\u017cy\u0144skiej, w powiecie kolne\u0144skim powsta\u0142a wie\u015b rodowa z nadania ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich<\/span>
Z p\u00f3\u017aniejszych lat – z XV i pocz\u0105tk\u00f3w XVI w. pochodz\u0105 zapiski o kolejnych\u00a0gniazdach Wiszowatych, istniej\u0105cych do dzi\u015b wsiach szlacheckich nosz\u0105cych nazw\u0119 „Wiszowate” („Wyszowate”), kt\u00f3re mia\u0142y da\u0107 pocz\u0105tek innym ga\u0142\u0119ziom rodu. Z podlaskich Wiszowatych wywodz\u0105 si\u0119 Wiszowaci herbu Roch.<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

W \u015bwietle zaskakuj\u0105cych\u00a0wynik\u00f3w najnowszych bada\u0144 genetycznych\u00a0nale\u017cy uzna\u0107 powy\u017csz\u0105 tez\u0119 za cz\u0119\u015bciowo fa\u0142szyw\u0105.
Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Wiszowaci herbu Awdaniec wywodz\u0105 si\u0119 z Mazowsza, gdzie do dzisiaj istnieje ich rodowe gniazdo w powiecie kolne\u0144skim. Wst\u0119pne badania, kt\u00f3re chcemy wsp\u00f3lnymi si\u0142ami nadal prowadzi\u0107 i weryfikowa\u0107 – Wiszowaci herbu Roch z Podlasia nie s\u0105 w og\u00f3le spokrewnieni z Wiszowatymi z ziemi \u0142om\u017cy\u0144skiej. Tworz\u0105 wsp\u00f3lny r\u00f3d herbowymi z rodami Pierzcha\u0142\u00f3w i Sasin\u00f3w (r\u00f3d wymar\u0142y) herbu Roch osiad\u0142ych na Podlasiu<\/strong><\/span>

A oto r\u00f3\u017cne, nadal aktualne hipotezy, kt\u00f3re mog\u0105 wyja\u015bnia\u0107 pochodzenie nazwiska.\u00a0
<\/strong>Mog\u0105 one r\u00f3wnie\u017c t\u0142umaczy\u0107 jak to jest mo\u017cliwe, \u017ce dwie rodziny szlacheckie o tym samym nazwisku, nieliczne i wyst\u0119puj\u0105ce stosunkowo blisko siebie – s\u0105 ze sob\u0105 niespokrewnione<\/em><\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Hipoteza A)<\/strong><\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Rodzina, jeszcze nie posiadaj\u0105ca jednolitego nazwiska osiad\u0142a w wioskach, kt\u00f3re z powodu po\u0142o\u017cenia nazwano „Wiszowate”. – nazwisko jest wi\u0119c odmiejscowe i pochodzi od wsi o nazwie Wiszowate.<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

W latach 1414-1425 ksi\u0105\u017ce mazowiecki Janusz I nada\u0142 20 w\u0142\u00f3k Henrykowi G\u0105sce nad strug\u0105 o nazwie „Wiszowatystok”. Pod koniec XV wieku notuje si\u0119 ju\u017c osoby Filipa i Stanis\u0142awa syn\u00f3w Jakuba\u00a0z Wiszowatych<\/strong>.\u00a0<\/em><\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Nazwa miejsca jest wi\u0119c pierwotna w stosunku do nazwiska, kt\u00f3re powstaje od tej nazwy.<\/span>

Hipoteza B)<\/strong><\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Je\u015bli r\u00f3d w momencie tworzenia wsi nosi\u0142 ju\u017c nazwisko „Wiszowaty” – to by\u0142o to nazwisko odprzymiotnikowe i nawi\u0105zywa\u0142o do grubych w\u0105s\u00f3w kt\u00f3rego\u015b z protoplast\u00f3w. Od tego okre\u015blenia (nazwiska) nazwano p\u00f3\u017aniej wioski, w kt\u00f3rych rodzina osiad\u0142a.<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Komtur brandenburski nadaje w 1475 r. teren ko\u0142o Gi\u017cycka „Ma\u0107kowi Wysowatemu<\/strong>„.\u00a0<\/em><\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Czyli nazwisko ju\u017c istnia\u0142o. Od niego wzi\u0119\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej notowana nazwa wioski: Wysowate (Wiszowaten)<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

UZUPE\u0141NIENIE nr 1:<\/span>
Profesor Jerzy Wi\u015bniewski zwraca uwag\u0119 na fakt, \u017ce nazwisko Wiszowaty jest jednym z rzadkich przypadk\u00f3w pozostania przez r\u00f3d przy „\u015bredniowiecznym prymarnym nazwisku rodowym”. Autor zauwa\u017ca jednak, \u017ce zdarza\u0142y si\u0119 przypadki, gdy nowi w\u0142a\u015bciciele wsi przyjmowali nazwisko od jej poprzednich w\u0142a\u015bcicieli. W\u00f3wczas najcz\u0119\u015bciej zaznaczali ten fakt przybieraniem innego herbu.<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Reasumuj\u0105c – w przypadku mazowieckich Wiszowatych mo\u017cna stwierdzi\u0107 nieomal z pewno\u015bci\u0105, \u017ce mamy do czynienia z nazwiskiem odmiejscowym. Wie\u015b „Wiszowatystok” za\u0142o\u017cona w drugiej dekadzie XV w. z czasem zmieni\u0142a nazw\u0119 na „Wiszowate” i od niej przybrali nazwisko jej za\u0142o\u017cyciele (utrata ko\u0144c\u00f3wek „-stok” przez nazwy wsi by\u0142a w\u00f3wczas cz\u0119stym zjawiskiem, chocia\u017c pozosta\u0142y tak\u017ce pierwotne nazwy, jak chocia\u017cby „Bia\u0142ystok”).<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Kluczowe zagadnienie dotyczy genezy wsi Wiszowate na Podlaszu i Prusach. Wiemy, \u017ce w tej pierwszej zamieszkuj\u0105 od co najmniej XVI wieku Wiszowaci.\u00a0<\/span>
\u00a0<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

UZUPE\u0141NIENIE nr 2:<\/span>
D\u0142ugo my\u015bleli\u015bmy, \u017ce inny herb Wiszowatych z Podlasia oznacza, \u017ce wie\u015b za\u0142o\u017cyli mazowieccy Wiszowaci, ale z czasem przybrali inny herb dla odr\u00f3\u017cnienia si\u0119 od swoich kuzyn\u00f3w.\u00a0<\/span>
By\u0142a te\u017c inna, banalnie prosta wersja. O ile ka\u017cdy w szlacheckiej, osiad\u0142ej okolicy wiedzia\u0142 „kto szlachcic”, a kto nie, o tyle nie zawsze \u0142atwo by\u0142o ustali\u0107 jakim herbem piecz\u0119tuje si\u0119 dana rodzina. Szlachta nasza mia\u0142a potem sporo trudno\u015bci, aby wylegitymowa\u0107 si\u0119 przed zaborczymi organami wywodowymi, o czym wspomina w „Panu Tadeuszu” Adam Mickiewicz. W XVI-wiecznym\u00a0rekognicjarzu<\/em>\u00a0poborowym Wiszowaci pos\u0142u\u017cyli si\u0119 sygnetem z herbem Roch. Jak si\u0119 okaza\u0142o w wyniku bada\u0144, by\u0142 to „sygnet przyjacielski”, u\u017cyczony przez Giera\u0142ta, zamo\u017cnego szlachcica z s\u0105siedztwa. Czy to mo\u017cliwe, aby bezrefleksyjnie Wiszowaci u\u017cyli sygnetu z pierwszym lepszym herbem? A mo\u017ce w\u0142a\u015bnie \u015bwiadomie u\u017cyli herbu, kt\u00f3ry kojarzyli jako w\u0142asny (wsp\u00f3lny z Giera\u0142tami). Do\u015b\u0107, \u017ce sprawa r\u00f3\u017cnych herb\u00f3w u\u017cywanych przez Wiszowatych z Podlasia i Mazowsza pozostawa\u0142a nierozstrzygni\u0119ta.<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Po badaniach genetycznych przeprowadzonych przez p. dr. \u0141ukasza Lubicz-\u0141api\u0144skiego<\/a> coraz bardziej sk\u0142aniamy si\u0119 do innych hipotez:<\/span>
a) wie\u015b za\u0142o\u017cyli mazowieccy Wiszowaci, ale p\u00f3\u017aniej przej\u0105\u0142 j\u0105 inny r\u00f3d, kt\u00f3ry przybra\u0142 nazwisko odmiejscowe, ale ju\u017c inny herb dla zaznaczenia odr\u0119bno\u015bci genealogicznej (?)<\/span>
b) analogicznie do historii mazowieckiej wsi Wiszowate – t\u0119 podlask\u0105 nazwano od jej terenowych w\u0142a\u015bciwo\u015bci (istotnie – le\u017cy blisko rzeczki i podmok\u0142ych teren\u00f3w), a osiad\u0142y w niej r\u00f3d wzi\u0105\u0142 nazwisko od niej (?)<\/span>
c) byli Wiszowaci nazywani tak niezale\u017cnie od swojego gniazda i od rzekomych, mazowieckich kuzyn\u00f3w, kt\u00f3rzy dali nazw\u0119 wiosce przez siebie za\u0142o\u017conej na Podlasiu, gdzie istnieje do dzisiaj (?)<\/span><\/p>\r\n

\r\n\r\n<\/span><\/p>\r\n

Co jednak z pruskimi Wiszowatymi (wsi\u0105 i rodem)? Czy fakt, \u017ce wie\u015b w Prusach (t\u0119 trzeci\u0105) zak\u0142ada\u0142 „Wisowaty” – wskazuje na to, \u017ce to tak\u017ce ga\u0142\u0105\u017a mazowieckich Wiszowatych (bardzo mo\u017cliwe i zdarza\u0142o si\u0119), czy zupe\u0142ny przypadek, a Ma\u0107ko Wiszowaty, kt\u00f3ry zak\u0142ada\u0142 wie\u015b by\u0142 znany z grubych (wiszowatych) w\u0105sisk lub by\u0142 cz\u0142onkiem rodu za\u0142o\u017conego przez takiego grubo-w\u0105satego protoplast\u0119? To te\u017c mo\u017cliwe. A mo\u017ce to z tych Wiszowatych przybyli przodkowie Wiszowatych podlaskich? Zagadki te czekaj\u0105 na swoje rozwi\u0105zanie.<\/span><\/p>\r\n

<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1. Jak dowodz\u0105 dokumenty \u015bredniowieczne – prawid\u0142owa pisownia naszego nazwiska to:\u00a0W\u00ffszowaty.\u00a0Tak pisane nazwisko pojawia si\u0119 w zapiskach jeszcze w XV w. Czytamy je: „Wij-szowaty„. Potem g\u0142oska „\u00ff” zanika. Tym zapewne nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 fakt, \u017ce p\u00f3\u017aniej zapisywano nasze nazwisko czasami jako: „Wyszowaty” (podobne w zapisie, ale dalekie od pierwotnego brzmienia) albo bli\u017cej fonetycznego brzmienia, a przez…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":60,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":524,"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43\/revisions\/524"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/60"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiszowaty-historia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}